اجرای طرح تولیدمحصول سالم گلخانه ای

در دشت گرمسار

نام طرح

- بکارگيري مشارکتي مديريت تلفيقي آفات، توانمندسازي جوامع محلي، براي حفظ کشتبومها و کاهش آلايندههاي کشاورزي.

- شماره پروژه: IRA- G52-2002-013 (IRA 98 G52)

- زمان اجراي پروژه: August 2002 - November 2005

طرح مشترک

- گروه توسعه پايدار کشاورزان دشت گرمسار (FASD)

- موسسه توسعه پايدار و محيط زيست (CENESTA)

- برنامه کمکهاي کوچک تسهيلات جهاني محيط زيست/ برنامه عمران ملل متحد (UNDP/GEF/SGP)

محل اجراي طرح

- استان سمنان، شهرستان گرمسار، دهستان لجران، گروه قدس واقع در شرق پارک جنگلی گرمسار،

- سطح زير کشت: 400 متر گلخانه پايلوت طرح در کنار 3000 متر گلخانه شاهد گروه قدس

تعداد افراد درگير در طرح

- 8 کشاورز و 2 تسهيلگر و ساير افراد ستادي و صحرائي طرح در صورت نياز

متدولوژي اجراي طرح

- يادگيري از طريق عمل و تحقيق مشارکتي در کنار اجرا

- (Learning by Doing & Participatory Action Research)

1- اصلاح و تغيير ساز

در اين قسمت حتي الامکان سعي شد تا اشکلات و نواقص سازههاي موجود و معمول دشت، به نحوي که بتواند کمک به اجراي دقيق تر طرح کند، مرتفع گردد و عمليات زير انجام شد:

· اصلاح و افزايش ارتفاع و فضاي موجود به جهت جلوگيري از تنشهاي دما و کاهش رطوبت.

· اصلاح و افزايش دهانه دريچههاي جانبي و قابليت تنظيم آن به منظور تهويه بهتر قسمتهاي انتهائي بوته ها، گلدانها و بستر به منظور کاهش و کنترل و رطوبت.

· اصلاح و افزايش تعداد و دهانه دريچههاي سقف به منظور تهويه بهتر و کاهش و کنترل دما و رطوبت (اندامهای بالائی بوته).

· طراحي و نصب اطاقک ورودي جهت رعايت بهداشت و کنترل ورود و خروج افراد و اشياء همچنين وجلوگیری از تنشهاي دما.

· طراحي و نصب سيستم خنک کننده به منظور تامين دماي مناسب و تهويه لازمه در مواقع ضروري.

2- تغيير و اصلاح شيوه کشت از بستر به گلدان

تغيير و اصلاح شيوه کشت از بستر به گلدان به منظور کنترل رطوبت، جلوگيري از انتقال و فعاليت عوامل رشد و تکثير انواع قارچها همچنين تامين تهويه و زهکشي مناسب با پيدا کردن بهترين ترکيب خاک گلدان طي مراحل زير انجام شد:

· طراحي 10 تيمار در گلخانه پايلوت به منظور يافتن بهترين مخلوط خاک به جهت فراهم شدن موارد فوق، دو تيمار در بستر و 8 تيمار در گلدان.

· در ميان اين تيمارها بهترين تيمار که در طول دوره بوتههاي بهتري هم به لحاظ ظاهري و همه به لحاظ راندمان محصول داشت، در تکرار شماره 9 و 5 بودند.

· از نظر برداشت محصول ميانگين آن در آخر دوره مشخصي شد که شاهد در هر متر 11.600 کيلوگرم و گلخانه پايلوت 10.700 کيلوگرم در متر محصول داشتند. (با در نظر داشتن اين نکته که علم و تجربه ی جديدي بوده و درعین حال بهترين تيمار شناخته نشده بود).

· تيمارهاي داخل گلدانها با توجه به اينکه نسبت به گلخانه شاهد که 90 دقيقه صبح و 90 دقيقه عصر آبياري ميشدند، فقط 15 دقيقه صبح و 15 دقيقه عصر آبياري ميشدند. با وجود اين در ظهر و شدت دمااز تنش حرارتي و افتادگي کمتري برخوردار بودند.

· تيمارهاي داخل گلدانها از رشد و يک نواختي خاصي برخوردار بودند که البته اين مسئله به کشت نشائي گلدانها هم مرتبط بوده که اين شيوه هم به عنوان اولين تجربه موفق در پايلوت به اجرا درآمد.

· تيمارهاي داخل گلدانها (پايلوت) به همان ميزاني که آبياري مي شدند کودهاي شيميايي را هم دريافت مي کردند (يعني 90 دقيقه شاهد 15 دقيقه پايلوت) در اين بخش در سيستم آبياري و بازيافت آب خروجي از گلدانها با مشکلاتي مواجه بوديم.

· در گلخانه پايلوت از هيچ گونه سم شيميائي استفاده نکرديم و نتيجه آزمايش موجود نيز اين را اثبات ميکند. تنها با دقت و مراقبت و آمارگيري از آفات و از طريق حذف مکانيکي مينوز و با محلول پاشي آفت کشهاي گياهي (باعصاره ی سير، اکاليپتوس و چيريش....) توانستيم تا حدود بسيار زيادي ترپس، مينوز و شته را کنترل کنيم. البته در خصوص شته وکنه با مشکلاتي مواجه بوديم، و ناگفته نماند که در گلخانه پايلوت از تنوع حشرات مفيد و شکارگرها هم برخوردار بوديم اما در بخش تکثير و حمايت از آنها ضعف داشتيم، از کارتها و تله زرد هم در اين خصوص بهره زيادي برديم.

با کمال تعجب و شگفتي با اينکه در گلخانه شاهد حدود 12 بار سمپاشي کرديم، ولي هر سه نوع قارچ (بوته ميري، سفيدک آشکار و سفيدک پنهان) و انواع آفات (شته، کنه، مينوز، تريپس .... ) را به طور چشمگيري داشتيم، در گلخانه پايلوت با توجه به اينکه از هيچ گونه سمي استفاده نکرديم ابداً قارچي مشاهده نکرديم و بدين طريق در اين واحد که بايدًحداقل از 14 الي 16 ليتر سم استفاده مي گرديد جلوگيري به عمل آمده و با کنترل آفت و بويژه قارچ محصول سالم به دست آمد.

در قسمت کنترل و مهار قارچها و بيماريهاي بستر، گلداني شدن کشت از انتقال عوامل بيماريزا جلوگيري کرده و هر بوته در واقع متکي بر بهداشت فضاي ريشه خودمی با شد. همچنين ترکيب خاکي که باعث تهويه و زهکشي خوب بوده و هم تامين نيازمنديهاي غذائي بوته را از طريق کمپوست کود حيواني نموده و همين طور بخوبي بتواند حفظ رطوبت کند، تاثير بسياري داشته است.

همچنين با رفع اشکالات بخش آبياري و ايجاد سيستم بازيافت آبهاي خروجي از گلدانها تا حد زيادي ميتوان از انتشار و تبخير آب (رطوبت) کاست و شرايط رشدوتکثررااز قارچها و آفات گرفت.

نبود گلدانهاي ثابت چند ساله از مشکلات اين قسمت است.

اثر گذاري طرح

تعدادي از گلخانه داران و مروجين کشاورزي که در ابتداي اين طرح قبول چنين طرح و عملي شدن هدفهاي طرح برايشان غير قابل تصور بود، پس از اتمام طرح و توليد محصول بدون استفاده از سموم که خود از نزديک شاهد آن بودند، آمادگي خود را به الگوبرداري از اين واحد اعلام کرده اند. نظر کشاورزان درگير در طرح اين است که تکرار عمل، رفع مشکلات و گسترش دستاوردهاي طرح در واحدهاي توليد مي تواند اطمينان کاملي به توليد کنندگان ارائه کند.

با تهيه، تدوين، توليد و توزيع بوکلتها و انتشارات ديگر طرح و منعکس کردن نتايج طرح از طريق جلسات و مباحثات(درداخل وخارج ازکشور) و رسانه ها بويژه اينترنت، از گوشه کنار کشور تماسهايي داشتيم که نشانگر علاقه و توجه ديگر کشاورزان به بحث توليد محصول سالم و عاري از سموم و کودهاي شيميايي ميباشد. تمام اين علاقمندان سوالاتي درباره چگونگي دستيابي به اين دستآوردها و ابراز تمايل به الگو برداري و اجراي کار را دارند. اين علاقمندان از شهرهاي شيراز، همدان، بوشهر، کرمانشاه، دامغان .... بودهاند که بعضاً حضوراً و يا از طريق تلفن به تبادل نظر و ارائه اطلاعات مبادرت گرديده است. اخيراً جناب آقاي دکتر حق پرست از افراد موثر در کشاورزي و ترويج منطقه(کرمانشاه) با تماسها و جلسه حضوري که با نماينده کشاورزان داشت، اقدام به کشت گلخانه 5000 متري خود به شيوه پايلوت کرده اند. همين طور در جلسه اي که با دوستانی از دامغاني که شوق و تمايل به اين شيوه را داشتند، تبادل نظر کرده و CD اطلاعات و عملياتمان را در اختيار گذاشتيم.

تعداد زيادي از دوستان، آشنايان و فاميل راه دور و نزديک علاقمند و مشتاق استفاده از محصولات پايلوت هستند، هم براي طعم و مزه، هم به لحاظ سلامت محصول تا جائي که خیلی ها از توليد درباره ی آن ميپرسند.

و بويژه در بخش دست آوردهاي فرعي طرح (براي توليد کنندگان مثل کاهش قابل ملاحظه مصرف آب، کود شيميايي، هزينه خريد سموم و قارچکشهاة هزينه ها کارگري و سمپاشي و ... از جمله عوامل جذاب به الگوپذيري از طرح مي باشد.

احمد طاهری ازاعضای توسعه پایدارکشاورزان گرمسار